Chiến thuật cho từng phần thi

Vì cả bốn phương án đều được dựng từ những chữ có thật trong bài. Trong một ví dụ mà France Éducation international (cơ quan ra đề) đăng công khai, đoạn hội thoại nói tới chèque (séc), carte bancaire (thẻ ngân hàng) và espèces (tiền mặt), rồi cả bốn phương án đều nhắc lại một trong ba thứ đó.

Nên dò chữ giống nhau không giúp được gì: từ ngữ của bài nằm trong cả phương án đúng lẫn phương án sai. Thứ quyết định là chuyện thật sự xảy ra trong đoạn đó.

Kiểu bẫy thứ hai là phương án nghe rất xuôi tai nhưng trả lời một câu hỏi khác. Trong một ví dụ chính thức khác, câu hỏi là buổi sáng bạn ăn gì, còn ba phương án lại cho giờ giấc, chỗ ăn và người ăn cùng.

Cách chữa rất đơn giản. Trước khi bấm chọn, tự tóm tắt trong đầu một câu ngắn xem đoạn đó nói gì, rồi mới đi tìm phương án mang đúng nghĩa ấy.

Đọc câu hỏi trước, và chỉ câu hỏi thôi, chưa xem bốn phương án. Câu hỏi cho biết mình đang đi tìm cái gì, còn bốn phương án viết bằng từ ngữ lấy từ bài, đọc sớm là nó cắm mấy chữ đó vào đầu mình.

39 câu trong 60 phút là chưa tới một phút rưỡi mỗi câu. France Éducation international cho biết đề được xếp theo độ khó tăng dần, nên mấy câu đầu ngắn và nên xong nhanh, đó chính là cách để dành thời gian cho các bài đọc dài ở cuối.

Câu nào ngốn quá hai phút thì loại bớt phương án, chọn cái còn lại hợp lý nhất rồi đi tiếp. Trang chính thức không nói bản thi trên máy có cho quay lại câu cũ hay không, nên cứ coi như mỗi câu chỉ được quyết định một lần.

Và đừng bỏ trống ô nào. Theo cách chấm của France Éducation international, chỉ câu đúng mới được tính điểm, còn câu sai và câu không trả lời đều là 0, nên đoán một phương án không bị trừ gì thêm.

Trước hết phải biết luật chơi. France Éducation international cho biết mỗi đoạn ghi âm chỉ được phát một lần, và câu hỏi chỉ đưa ra sau khi nghe xong đoạn đó, nên đừng xây chiến thuật dựa trên việc đọc câu hỏi trước. Lúc băng chạy, việc của mình là nắm trọn tình huống chứ không phải săn một chữ.

Mấy giây trống đó dùng để đặt lại đầu óc. Bỏ câu vừa rồi, để tay yên, mắt về màn hình, thở ra một hơi. Trong phần lời khuyên chính thức dành cho lúc đang thi, France Éducation international nhấn mạnh việc giữ tập trung, nhất là ở phần nghe.

Khi nghe thì bám bốn thứ: ai đang nói, nói với ai, chuyện xảy ra ở đâu, và cuối cùng họ chốt điều gì. Phần lớn câu hỏi rơi vào một trong bốn thứ đó.

France Éducation international cũng khuyên đừng mất thời gian ghi chép ở các phần trắc nghiệm. Thi trên máy thì phần nghe dùng tai nghe (casque audio) do trung tâm phát, nên nếu âm lượng chưa ổn, báo giám thị trước khi bắt đầu.

Đoạn ghi âm sẽ không quay lại, vì quy định chính thức là mỗi đoạn chỉ phát một lần. Ngay khi biết mình mất câu đó, chọn phương án nghe hợp lý nhất rồi bỏ qua: câu sai và câu bỏ trống đều 0 điểm, nên đoán không mất thêm gì.

Thiệt hại thật không nằm ở câu vừa mất mà ở câu kế tiếp. Làm một động tác đặt lại thật ngắn: hạ vai xuống, thở ra chậm một hơi, mắt về màn hình, rồi bước vào đoạn mới với cái đầu trống.

Phần nghe có 39 câu. Mỗi câu đúng được 1 điểm thô, nhưng điểm thô đó còn được quy đổi qua một thang có tính tới độ khó của từng câu, nên đây không phải phép trung bình mà mình tự tính được. Mất một câu không quyết định trình độ của mình.

Nhớ thêm một điều để đỡ hoảng: đề được xếp theo độ khó tăng dần. Nếu về cuối gặp liên tiếp mấy câu khó, đó là cách đề được dựng chứ không phải dấu hiệu mình đang rớt.

Số chữ là điều kiện đậu rớt chứ không phải gợi ý. France Éducation international ghi rõ bài viết có thể bị xếp A1 non atteint, tức là chưa đạt tới cả mức A1, nếu một tâche (bài viết nhỏ) không đủ số chữ bắt buộc, nếu thiếu một tâche, hoặc nếu viết lạc đề.

Số chữ theo quy định: tâche 1 từ 60 đến 120 chữ, tâche 2 từ 120 đến 150, tâche 3 từ 120 đến 180. Tâche 2 chỉ co giãn được 30 chữ, đây là chỗ nhiều người vấp nhất.

Không có quy định chính thức về thời gian cho từng tâche. Một cách chia chạy được là 12, 20 và 23 phút, chừa 5 phút cuối để đọc lại; cứ điều chỉnh theo mình, nhưng đặt sẵn một mốc: đến phút thứ 15 mà tâche 1 chưa xong thì dừng và đi tiếp.

Lời khuyên chính thức cho lúc đang thi cũng gọn một ý: canh giờ sao cho cả ba tâche đều được làm xong. Một tâche 3 bỏ dở tốn hơn rất nhiều so với một tâche 1 hơi vụng.

France Éducation international công bố ba nhóm tiêu chí. Nhóm linguistique (ngôn ngữ) nhìn vốn từ, ngữ pháp, chính tả và cách dựng câu; nhóm pragmatique (cách tổ chức bài) nhìn mạch lạc, liên kết ý và triển khai chủ đề. Nhóm sociolinguistique (hợp tình huống) nhìn xem bài viết có đúng với tình huống giao tiếp mà đề đưa ra không.

Nhóm thứ ba là chỗ người giỏi tiếng Pháp hay mất điểm oan. Đề tâche 1 và tâche 2 nói rõ mình viết cho ai và người đó ở vị thế nào, còn tâche 3 nói rõ bài sẽ đăng ở đâu. Viết đúng người, đúng giọng văn thì ô đó mới được tick.

Tuyệt đối đừng chép câu trong đề. France Éducation international xếp việc chép lại một hay nhiều câu của đề hoặc của tài liệu vào danh sách lý do khiến bài bị đánh A1 non atteint, và một trong những năng lực được chấm chính là diễn đạt lại bằng lời của mình.

Mỗi bài được cho một điểm trên 20 rồi quy ra trình độ theo khung CECRL, và được chấm hai lần độc lập, hai người chấm không biết kết quả của nhau. Với bài viết trên máy, lần chấm đầu có thể do phần mềm hỗ trợ chấm của France Éducation international thực hiện, còn lần chấm thứ hai vẫn do người. Từ các kỳ thi ngày 1 tháng 9 năm 2026, dịch vụ xin chấm lại phần nói và phần viết tạm ngưng, dự kiến mở lại vào mùa thu 2027; hãy kiểm tra lại trên trang chính thức.

Tâche 2 là mình đi hỏi chứ không phải mình trả lời. Mô tả chính thức nói thí sinh phải cho thấy khả năng lấy được thông tin trong một tình huống đời thường, và đề ghi rõ mình đóng vai ai, giám khảo đóng vai ai. Đây cũng là phần duy nhất trong 12 phút có thời gian chuẩn bị: 2 phút chuẩn bị, rồi 3 phút 30 đối thoại.

Hai phút đó nên dùng để ghi từ để hỏi, đừng viết câu hoàn chỉnh: combien (bao nhiêu), quand (khi nào), où (ở đâu), comment (thế nào), pourquoi (tại sao), est-ce qu'il faut (có cần phải không). Sáu bảy cái mồi câu hỏi có ích hơn hai câu văn trau chuốt.

Mở đầu ba nhịp: chào và nhận đúng vai mà đề giao, nói một câu mình cần gì, rồi hỏi câu thật đầu tiên. Kiểu như: Bonjour, je vous appelle parce que je voudrais inscrire ma fille à vos cours. Est-ce qu'il reste des places pour septembre ?

Sau đó phải bám theo câu trả lời. Hỏi tiếp dựa trên điều giám khảo vừa nói mới đúng là interaction, tức tương tác, một trong các tiêu chí pragmatique được công bố; đọc một dây câu hỏi học thuộc lòng thì không.

Ba tâche theo đúng công bố chính thức: tâche 1 là phỏng vấn có dẫn dắt, nói 2 phút, không chuẩn bị; tâche 2 là bài tập tương tác, 3 phút 30 đối thoại cộng 2 phút chuẩn bị; tâche 3 là nêu quan điểm về một câu hỏi do giám khảo chọn, 4 phút 30, cũng không chuẩn bị. Cả buổi khoảng 12 phút.

Tâche 1 là trả lời chứ không phải diễn thuyết: giám khảo hỏi, mình đáp hai ba câu rồi dừng. Thêm vào mỗi câu trả lời một chi tiết cụ thể, một địa danh, một khoảng thời gian, một lý do, đó mới là thứ kéo câu trả lời ra khỏi mức A2.

Tâche 3 không có chuẩn bị nên phải dùng một khung có sẵn trong đầu: một câu nêu ý kiến, hai lý do mỗi lý do kèm một ví dụ, một câu kết. Nói cái khung đó ra tiếng luôn, kiểu D'abord, Ensuite, Pour conclure: dựng bố cục cho bài nói là một tiêu chí pragmatique, và nó cũng giữ cho mình khỏi lạc.

Mục tiêu không phải lấp cho đầy thời gian mà là nói rõ và có liên kết. Hết ý sớm thì thêm một ví dụ, hoặc nêu một ý phản bác rồi tự trả lời, chứ đừng lặp lại điều vừa nói.

Hỏi lại, bằng tiếng Pháp: Pardon, je n'ai pas bien compris, vous pouvez répéter, s'il vous plaît ? Hỏi lại là chuyện bình thường trong hội thoại, và nó vẫn là tiếng Pháp nói ra, mà buổi thi được ghi âm chính là để chấm tiếng Pháp nói ra.

Cái thật sự mất điểm là im lặng, là chuyển sang tiếng Anh, hoặc là trả lời một câu hỏi khác với câu được hỏi. Phần nói được chấm cả về interaction (tương tác) lẫn về mức độ hợp với tình huống giao tiếp, mà một câu xin nhắc lại lịch sự thì hoàn toàn hợp.

Ở tâche 3, câu hỏi do giám khảo chọn. Nếu chủ đề lạ, hãy nói lại câu hỏi bằng lời của mình để kiểm tra: Si je comprends bien, la question, c'est de savoir si… Vừa chắc ăn là mình hiểu đúng, vừa có thêm mấy giây để nghĩ.

Nói thẳng một điều: trước khi bắt đầu, giám khảo sẽ giải thích cách buổi thi diễn ra, nhưng France Éducation international không công bố quy định về số lần được xin nhắc lại. Cứ hỏi một lần cho rõ rồi đi tiếp, đừng biến nó thành thói quen.

Bỏ trước mấy cái căng thẳng tránh được. Quy định của France Éducation international rất cứng: đến trễ là không được vào phòng thi và không được hoàn tiền, trừ trường hợp vắng mặt có lý do chính đáng và có giấy tờ chứng minh. Không ai được vào sau khi đề đã phát, và trong suốt phần compréhension orale thì không ai vào cũng không ai ra.

Trên bàn chỉ được để giấy tờ tùy thân có ảnh, giấy báo thi (convocation) và một cây bút xanh hoặc đen; điện thoại tắt, đồ đạc để chỗ giám thị chỉ. Ở Alliance Française Ottawa, bạn cần hộ chiếu còn hạn và convocation in ra giấy, và giấy tờ phải để lộ trên bàn suốt buổi. Với TCF Canada, giám thị còn chụp ảnh thí sinh tại chỗ trước khi thi.

Nhịp của cả buổi: khoảng 1 giờ 35 phút trắc nghiệm, rồi 60 phút viết, rồi khoảng 12 phút nói; France Éducation international ghi tổng thời lượng là 2 giờ 47 phút. Thi trên máy thì nghe bằng tai nghe; các trung tâm Alliance Française vùng Toronto cho biết máy dùng bàn phím QWERTY tiếng Anh kèm bàn phím ảo để gõ chữ có dấu, nên tập gõ dấu trước ở nhà.

Và điều làm nhẹ đầu nhất: TCF Canada thi lại bao nhiêu lần cũng được. Trang TCF Canada của France Éducation international ghi phải cách nhau 20 ngày (cuốn Manuel du candidat chung thì vẫn ghi 30 ngày, nên hỏi lại trung tâm), và chứng chỉ có giá trị 2 năm. Thời gian có kết quả cũng khác nhau: France Éducation international nói 15 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ kỳ thi, còn các trung tâm Canada báo khoảng 2 tuần với kỳ thi trên máy và tới 4 tuần với kỳ thi trên giấy.