Học từ con số 0

NCLC 7 (Niveaux de compétence linguistique canadiens, tức thang đo trình độ ngôn ngữ của Canada) tương ứng với mức B2 trên thang điểm TCF. Theo bảng quy đổi của IRCC, bạn cần 458 điểm compréhension orale (phần nghe), 453 điểm compréhension écrite (phần đọc), và 10 trên 20 cho cả expression écrite (phần viết) lẫn expression orale (phần nói).

Không có cơ quan chính thức nào công bố số giờ học bắt buộc. Con số hay được trích nhất đến từ bảng ước lượng do các trường dạy tiếng Pháp tự soạn: cộng dồn từng mức A1, A2, B1 rồi B2, quãng đường từ con số 0 lên B2 rơi vào khoảng 530 đến 650 giờ học có giáo viên.

Xin nói rõ để bạn khỏi hiểu lầm: đó là ước lượng thương mại của một trường tư, không phải chuẩn do France Éducation international hay IRCC đặt ra. Hãy dùng nó làm mốc lập kế hoạch, đừng coi là lời hứa. Và đó là giờ học thật sự, chưa tính thời gian nghe podcast trên xe buýt.

Nói thẳng cho dễ tính: người đi làm toàn thời gian, học được 10 giờ mỗi tuần, cần hơn một năm. Người đã vững tiếng Anh hoặc đang làm công việc có dùng tiếng Pháp thường đi nhanh hơn. Ai hứa đưa bạn từ con số 0 lên NCLC 7 trong ba tháng là đang bán khóa học.

Điều quyết định không phải buổi học dài, mà là số ngày bạn không bỏ. Bốn mươi lăm phút mỗi tối trong tuần cộng hai buổi dài cuối tuần cho ra gần 8 giờ, tức khoảng 400 giờ một năm. So với mốc 600 giờ ở câu trên, một năm như vậy đưa bạn đi được khoảng hai phần ba quãng đường.

Mỗi tối nên có ba phần: nghe trước, học có cấu trúc sau, rồi ôn lại nhanh. Nghe trước vì lúc đó đầu còn tỉnh, và compréhension orale (phần nghe) là phần khó luyện nhất khi đã mệt.

Cuối tuần dành riêng cho hai kỹ năng không tự học lẻ tẻ được: viết một bài hoàn chỉnh, và nói thành tiếng với người khác. Viết mà không có ai đọc lại thì vẫn hơn không viết, nhưng hãy tìm cách để có người sửa.

Cứ bốn đến sáu tuần, thay một buổi cuối tuần bằng một phần thi bấm giờ nghiêm túc. Đó là cách duy nhất để biết bạn đang ở đâu, thay vì đoán.

Trong TCF Canada, 78 câu là trắc nghiệm hiểu: 39 câu compréhension orale (nghe) và 39 câu compréhension écrite (đọc). Máy chấm những câu này, và đề xếp từ dễ đến khó dần, nên tiến bộ ở đây đo được rõ ràng và bạn tự chấm được ở nhà.

Hiểu còn nuôi hai kỹ năng kia. Trong expression orale (phần nói), tâche 2 là một tình huống trao đổi với giám khảo: không nghe được câu hỏi thì không làm được bài. Trong expression écrite (phần viết), tâche 3 bắt bạn đọc hai văn bản ngắn khoảng 90 từ rồi so sánh hai quan điểm. Đọc và nghe không phải bước riêng biệt, chúng nằm ngay bên trong phần viết và nói.

Nhưng đừng để phần nói đến tháng cuối. IRCC xét từng kỹ năng riêng và không lấy trung bình, nên kỹ năng yếu nhất quyết định NCLC của bạn. Người nghe ở mức B2 mà nói ở mức B1 thì hồ sơ vẫn tính là B1.

Thứ tự thực tế: lấy nghe và đọc làm nền hằng ngày ngay từ tháng đầu; thêm viết khi bạn đã viết nổi một đoạn đơn giản; và nói từ tuần đầu tiên với liều nhỏ, chỉ cần đọc to hoặc trả lời một câu hỏi thành tiếng mỗi ngày.

Trên chính trang TCF Canada của France Éducation international (cơ quan ra đề), họ chỉ giới thiệu đúng hai trang bên ngoài để luyện tập: Le français facile avec RFI cho phần nghe, và TV5Monde cho các phần thi bắt buộc. Ngoài ra trang của họ có câu hỏi mẫu, đề mẫu phần viết và nói, cùng sổ tay thí sinh.

TV5Monde là đối tác của họ cho việc luyện thi TCF. Theo danh mục tài liệu của France Éducation international, các bộ câu hỏi ở đó do chính người soạn đề thi thật viết và được bộ phận TCF của họ duyệt, tổng cộng 560 câu. Lưu ý: danh mục này ghi ngày tháng 12 năm 2022 và bộ câu hỏi phủ các phần bắt buộc của TCF bản thường, trong đó có phần structure de la langue (ngữ pháp và từ vựng) mà TCF Canada không có.

RFI có loạt bài luyện compréhension orale làm cùng France Éducation international, trải từ trình độ A2 đến C1, và hoàn toàn miễn phí.

Mauril là ứng dụng miễn phí của CBC/Radio-Canada, do chính phủ Canada tài trợ, dựng trên chính các chương trình phát thanh và truyền hình của họ. Nó đáng giá vì sổ tay thí sinh nói rõ rằng một số câu hỏi phần hiểu của TCF Canada mang dấu ấn Pháp ngữ Canada qua giọng nói hoặc bối cảnh.

Chương trình lớn nhất là CLIC, tức Cours de langue pour les immigrants au Canada, bản tiếng Pháp của LINC. Trang chính thức của chính phủ Canada viết rằng thường trú nhân và người được bảo vệ có thể học miễn phí. Trang đó không liệt kê người giữ giấy phép lao động hay giấy phép du học, nên nếu bạn thuộc nhóm này, hãy hỏi một tổ chức hỗ trợ người mới đến về trường hợp cụ thể của mình trước khi lên kế hoạch.

Trước khi vào lớp, bạn phải được đánh giá trình độ để biết mình đang ở đâu; việc này sắp xếp qua một tổ chức hỗ trợ người mới đến. Lớp được xếp theo thang NCLC.

Ở vùng Ottawa, Collège La Cité là một trong những nơi dạy CLIC bằng tiếng Pháp. Danh sách nơi dạy và lịch học thay đổi theo năm, nên hãy hỏi thẳng trường.

Bibliothèque publique d'Ottawa, tức Thư viện công cộng Ottawa, có khoảng mười lăm nhóm hội thoại tiếng Pháp ở các chi nhánh. Các nhóm này miễn phí, cứ đến là vào, không cần ghi danh và không cần thẻ thư viện. Một điều cần hiểu rõ: CLIC được xây quanh các mức NCLC để giúp bạn hòa nhập, không phải để dạy kỹ thuật làm bài TCF.

Hãy trả tiền cho thứ bạn không tự chấm được. Phần nghe và phần đọc là trắc nghiệm, tự chấm ở nhà bằng tài liệu miễn phí là đủ. Còn expression écrite (viết) và expression orale (nói) do giám khảo được đào tạo chấm theo thang chuẩn, và France Éducation international ghi rõ mỗi thí sinh có quyền được chấm hai lần ở hai phần này. Bạn không thể tự cho mình điểm ở đó.

Ba dấu hiệu nên tìm giáo viên: bạn đứng yên một mức suốt ba tháng; bạn còn hai đến ba tháng nữa là thi mà chưa ai từng sửa bài viết của bạn; hoặc bạn nói được nhưng chưa ai chỉ cho bạn thói quen nào đang kéo điểm xuống.

Alliance Française Ottawa dạy lớp nhóm bán thời gian theo khung CECRL từ A1 đến C2, mỗi khóa 28 giờ trải trong 7 hoặc 8 tuần, lớp nhỏ. Đây cũng là trung tâm thi chính thức cho TEF, TCF và DELF-DALF, và có lớp luyện thi. Trang web không đăng học phí, nên bạn phải gọi điện hoặc gửi email hỏi.

Nếu ngân sách eo hẹp, có lối đi giữa: chỉ trả tiền cho phần nói, khoảng 30 đến 60 phút mỗi tuần với một gia sư, và giữ toàn bộ phần còn lại miễn phí.

Lỗi thứ nhất: học từ vựng mà không bao giờ nghe ở tốc độ thật. Trong phòng thi, mỗi đoạn âm thanh chỉ phát một lần. Nếu bạn quen tua lại và nghe chậm, ngày thi bạn sẽ hụt hơi ngay câu đầu.

Lỗi thứ hai: để phần nói đến tháng cuối. NCLC của bạn do kỹ năng yếu nhất quyết định, vì IRCC xét riêng từng kỹ năng và không lấy trung bình. Nói kém kéo cả hồ sơ xuống, dù nghe và đọc rất tốt.

Lỗi thứ ba: không đọc kỹ yêu cầu phần viết. Expression écrite có ba tâche với giới hạn từ rõ ràng: tâche 1 từ 60 đến 120 từ, tâche 2 từ 120 đến 150 từ, tâche 3 từ 120 đến 180 từ, chia khoảng 40 đến 60 từ cho phần đầu và 80 đến 120 từ cho phần sau. Theo sổ tay thí sinh, bản nháp không được chấm và không được dùng từ điển.

Lỗi thứ tư: luyện tập mà không bấm giờ. Câu hỏi phần hiểu xếp theo độ khó tăng dần, nên nếu bạn sa lầy ở những câu dễ đầu bài, bạn sẽ không bao giờ chạm tới những câu phân biệt B1 với B2. Và lỗi cuối: đăng ký thi trước khi từng một lần đạt mức B2 trong bài luyện có bấm giờ.

Trước hết phải nhớ đúng thời lượng. TCF Canada có bốn phần bắt buộc: compréhension orale 39 câu trong 35 phút, compréhension écrite 39 câu trong 60 phút, expression écrite 3 tâche trong 60 phút, và expression orale 3 tâche trong 12 phút, trong đó 2 phút là thời gian chuẩn bị. Tổng cộng 2 giờ 47 phút.

Ở nhà hãy sao chép đúng bốn luật này: phát âm thanh đúng một lần, không dùng từ điển, viết trong đúng giới hạn từ, và bấm giờ mọi thứ. Nếu bạn nới bất kỳ luật nào, điểm luyện tập của bạn sẽ cao hơn điểm thi thật, và bạn sẽ tự lừa mình.

Phần nói có cấu trúc riêng, nên hãy tập đúng nhịp đó: tâche 1 là phỏng vấn ngắn 2 phút, không có thời gian chuẩn bị; tâche 2 cho 2 phút chuẩn bị rồi 3 phút 30 trao đổi; tâche 3 là 4 phút 30 nói quan điểm, cũng không chuẩn bị. Hãy tự bấm giờ và ghi âm lại.

Làm bài thi thử đầy đủ mỗi bốn đến sáu tuần thôi, đừng làm mỗi ngày. Thi thử cho bạn số liệu, không cho bạn tiến bộ; phần tiến bộ nằm ở những buổi học bình thường giữa hai lần thi thử.

Hãy dán con số lên tường. Theo lưới tính điểm CRS của Express Entry (hệ thống xếp hạng hồ sơ di trú kinh tế của Canada), đạt NCLC 7 trở lên ở cả bốn kỹ năng tiếng Pháp cho thêm 25 điểm nếu tiếng Anh của bạn ở mức CLB 4 hoặc thấp hơn, và thêm 50 điểm nếu tiếng Anh của bạn từ CLB 5 trở lên ở cả bốn kỹ năng. Lưới điểm này do IRCC sửa đổi theo thời gian, nên hãy kiểm tra lại trên trang chính thức trước khi tính toán.

Hãy đo chuỗi ngày, đừng đo cảm giác. Một bảng theo dõi số ngày đã học và điểm bài luyện hằng tuần sẽ cho bạn thấy điều mắt thường không thấy, nhất là trong những giai đoạn bạn cảm thấy mình đứng yên.

Hãy tìm một chỗ có người chờ bạn. Nhóm hội thoại tiếng Pháp miễn phí ở Thư viện công cộng Ottawa là ví dụ rẻ nhất: khi có người nhận ra bạn vắng mặt, bạn sẽ ít bỏ hơn nhiều so với khi chỉ hứa với chính mình.

Cuối cùng, một lời trấn an: TCF không có đậu hay rớt, bạn chỉ nhận một mức trình độ, và chứng nhận có giá trị hai năm kể từ ngày công bố kết quả. Bạn được thi lại bao nhiêu lần tùy ý, miễn là chờ 20 ngày giữa hai lần thi cùng một phiên bản TCF. Con số này do France Éducation international công bố và có thể thay đổi, nên hãy hỏi lại trung tâm nơi bạn định đăng ký.