Tâche 1 — Tin nhắn gửi một người quen

“Objet : chauffage en panne — appartement 304”

Dòng tiêu đề thư

Thư trang trọng gửi cơ quan, chủ nhà hay công ty thì nên có dòng « Objet : ». Nó chỉ tốn bốn hay năm từ nhưng cho thấy bạn nắm đúng hình thức của một courriel. Viết dạng cụm danh từ, không viết cả câu, và không có dấu chấm cuối dòng.

Cách dùng lại: « Objet : + [problème ou demande] — + [référence] » : Objet : demande de rendez-vous — dossier 4412.

“Je vous écris au sujet du chauffage de mon logement, au 304.”

Mở bài trang trọng — nêu lí do viết

« Je vous écris au sujet de + [danh từ] » là khung mở bài an toàn nhất cho thư trang trọng. Chú ý « du » chính là de + le, vì « chauffage » là danh từ giống đực. Ngay câu đầu đã dùng « vous », và một khi đã chọn « vous » thì phải giữ đến hết bài.

Cách dùng lại: « Je vous écris au sujet de + [nom] » : je vous écris au sujet de ma facture du mois de mars.

“Depuis samedi soir, les radiateurs restent froids et la température ne dépasse pas quinze degrés dans le salon.”

Trình bày sự việc — có mốc và có số

« Depuis » đi với thì hiện tại khi sự việc vẫn còn đang diễn ra: restent, ne dépasse pas. Nhiều bạn viết *Depuis samedi, les radiateurs étaient froids — dùng quá khứ ở đây là sai, vì cái lạnh vẫn đang tiếp diễn lúc bạn viết thư. Thêm một con số cụ thể (quinze degrés) làm lời khiếu nại đáng tin hơn hẳn.

Cách dùng lại: « Depuis + [moment], + [verbe au présent] » : depuis lundi, l'ascenseur ne fonctionne plus.

“J'ai d'abord pensé à un problème de thermostat, mais mon voisin du 306 a exactement le même souci.”

Loại trừ nguyên nhân — cho thấy lỗi không nằm ở bạn

Câu này biến bài viết thành một lập luận chứ không chỉ là lời than phiền: bạn đã tự kiểm tra trước, rồi mới nhờ đến người khác. Cặp nối « d'abord… mais… » gánh toàn bộ mạch lí lẽ. Thêm một nhân chứng là người hàng xóm thì yêu cầu của bạn rất khó bị gạt đi.

Cách dùng lại: « J'ai d'abord pensé à + [nom], mais + [le fait qui contredit] » : j'ai d'abord pensé à une erreur de ma part, mais deux collègues ont reçu le même message.

“Ma fille a deux ans et je m'inquiète un peu pour elle.”

Lí do khiến việc trở thành gấp

Một lí do mang tính con người có sức nặng hơn mọi lời phàn nàn. Hai điểm ngữ pháp: « s'inquiéter » là động từ phản thân nên bắt buộc có đại từ, « je m'inquiète »; và tuổi tác trong tiếng Pháp nói bằng động từ avoir — « ma fille a deux ans », không bao giờ dùng être như tiếng Anh.

Cách dùng lại: « Je m'inquiète pour + [personne] » : je m'inquiète pour ma mère, qui a soixante-dix ans. Pour l'âge : « + [personne] a + [nombre] ans ».

“Pourriez-vous envoyer un technicien avant la fin de la semaine ?”

Câu đề nghị chính — trái tim của bài

Điều kiện cách « pourriez-vous » lịch sự hơn hẳn « pouvez-vous », và đảo ngữ có gạch nối là dạng trang trọng đúng chuẩn. Đừng quên hạn chót: đề bài yêu cầu một hành động, nên bạn phải nói rõ cần xong trước khi nào.

Cách dùng lại: « Pourriez-vous + [infinitif] avant + [date] ? » : pourriez-vous me répondre avant vendredi ?

“Je suis chez moi tous les matins et je peux lui ouvrir sans problème.”

Đề nghị hợp tác

Bạn không chỉ đòi hỏi mà còn gỡ sẵn một khó khăn cho người nhận. Chú ý « lui » thay cho « au technicien »: đại từ gián tiếp đứng ngay trước động từ nguyên thể mà nó bổ nghĩa (je peux lui ouvrir), chứ không đứng trước « peux ».

Cách dùng lại: « Je suis disponible + [moment] et je peux + [infinitif] » : je suis disponible le samedi matin et je peux vous accompagner.

“Je vous remercie de votre attention.”

Câu cảm ơn trước khi kết thư

Một công thức cố định, học thuộc là dùng được cả đời: remercier quelqu'un DE quelque chose. Dạng « je vous remercie pour votre attention » cũng gặp trong đời thường, nhưng trong thư hành chính thì « de » là lựa chọn chuẩn hơn.

Cách dùng lại: « Je vous remercie de + [votre attention / votre compréhension / votre aide] » : je vous remercie de votre aide.

“Cordialement, Tuấn Nguyễn”

Kết thư trang trọng

« Cordialement » là mức trang trọng vừa phải, dùng được với chủ nhà, đồng nghiệp hay nhân viên hành chính. Kí đầy đủ họ và tên, vì người nhận cần biết đây là ai, ở căn hộ nào.

Cách dùng lại: On choisit la clôture selon la distance : « Cordialement » (neutre), « Bien cordialement » (un cran plus poli), puis la formule administrative « Veuillez agréer, + [Madame / Monsieur], l'expression de mes salutations distinguées » : Veuillez agréer, Monsieur, l'expression de mes salutations distinguées.

“Comme promis, je vous écris au sujet du repas du Têt, notre Nouvel An vietnamien.”

Mở bài — nối tiếp một cuộc trò chuyện đã có

« Comme promis » làm bức thư có quá khứ, có quan hệ: bạn không viết cho người lạ. Ở đây « vous » là số nhiều của « tu », vì bạn nói với hai đồng nghiệp cùng lúc — và đã chọn « vous » thì giữ « vous » đến hết thư. Cụm « notre Nouvel An vietnamien » giải thích ngay từ « Têt », không bắt người đọc phải đoán.

Cách dùng lại: « Comme promis, je vous écris au sujet de + [nom] » : comme promis, je vous écris au sujet de la sortie de samedi.

“J'aimerais l'organiser le vendredi 13 février, à midi, dans la salle du personnel.”

Thông tin thực tế — ngày, giờ, nơi chốn

Một lời mời thiếu ba thông tin này là lời mời hỏng. « J'aimerais » ở điều kiện cách nghe nhẹ hơn « je veux »: đó là đề nghị, không phải mệnh lệnh. Đại từ « l' » thay cho « le repas » giúp bạn khỏi lặp từ, và giám khảo cho điểm đúng ở những chỗ như vậy.

Cách dùng lại: « J'aimerais l'organiser + [le jour] à + [heure], dans + [lieu] » : j'aimerais l'organiser le samedi 4 mars à dix-neuf heures, chez moi.

“Je m'occupe du plat principal : je vais préparer du riz et du bò kho, un ragoût de bœuf à la citronnelle.”

Phần việc của bạn — kèm lời giải thích món ăn

« s'occuper de » luôn đi với « de » (du = de + le). « Je vais préparer » là futur proche, rất hợp khi nói về kế hoạch gần. Quan trọng nhất: ngay sau tên món tiếng Việt bạn thêm một cụm giải thích bằng tiếng Pháp, ngăn cách bằng một dấu phẩy. Đó là cách vừa khoe vốn từ vừa giữ người đọc đi cùng mình.

Cách dùng lại: « Je m'occupe de + [nom] » : je m'occupe des boissons. Pour expliquer un mot vietnamien : « + [plat], un(e) + [explication en français] » : du bánh mì, un sandwich vietnamien.

“Si vous voulez, Sophie pourrait apporter une salade et Karim, un dessert.”

Phân công — nhưng vẫn để người ta được từ chối

Hai lớp giảm nhẹ dùng cùng lúc: « si vous voulez » và điều kiện cách « pourrait ». Nhờ vậy đây là lời mời chứ không phải mệnh lệnh. Dấu phẩy trong « et Karim, un dessert » thay cho động từ đã nhắc ở trên, khỏi phải lặp lại « pourrait apporter ». Và chú ý: cả thư vẫn ở « vous », không đổi sang « tu » giữa chừng — đổi xưng hô giữa bài là lỗi bị trừ điểm.

Cách dùng lại: « Si vous voulez, + [personne] pourrait + [infinitif] et + [personne], + [infinitif] » : si vous voulez, Karim pourrait réserver la salle et Sophie, apporter les boissons.

“Chez nous, on offre aussi une enveloppe rouge aux enfants pour leur souhaiter une bonne année.”

Chia sẻ một nét văn hoá

« Chez nous » nghĩa là « ở bên tôi, ở nước tôi, trong nhà tôi » — cụm cực kì tiện khi người Việt viết về phong tục, và tự nhiên hơn nhiều so với việc lặp lại « dans mon pays ». « on » ở đây là « người ta, mọi người », dùng cho thói quen chung. Đại từ « leur » (cho bọn trẻ) đứng trước động từ nguyên thể « souhaiter ».

Cách dùng lại: « Chez nous, on + [verbe au présent] » : chez nous, on enlève ses chaussures à l'entrée.

“Ne vous inquiétez pas : entre adultes, on se contente de bien manger.”

Trấn an người đọc

Mệnh lệnh phủ định của động từ phản thân giữ đại từ ở TRƯỚC động từ: ne + vous + inquiétez + pas. Nhiều bạn viết *n'inquiétez-vous pas — sai, vì gạch nối chỉ dùng ở thể khẳng định. « se contenter de + nguyên thể » nghĩa là « chỉ cần…, thế là đủ ».

Cách dùng lại: « Ne vous inquiétez pas : + [ce qui rassure] » : ne vous inquiétez pas, je m'occupe de tout. En tutoiement : « ne t'inquiète pas ».

“Dites-moi avant mercredi si ça vous convient.”

Kêu gọi trả lời — có hạn chót

Kết thư bằng một hành động cụ thể. « Dites-moi si… » là câu hỏi gián tiếp: không đảo ngữ, không dấu hỏi ở cuối câu. « ça vous convient » là cách rất tự nhiên để hỏi « như vậy có tiện cho các bạn không ».

Cách dùng lại: « Dites-moi avant + [jour] si + [phrase] » : dites-moi avant jeudi si vous êtes libres. À l'oral : « ça te convient ? », « ça vous convient ? »

“À bientôt, Mai”

Kết thư ở mức giữa

Với đồng nghiệp thân, « À bientôt » là vừa đủ: không suồng sã như « Bises », cũng không xa cách như « Cordialement ». Chọn đúng mức thân mật cũng là một phần của điểm số.

Cách dùng lại: Trois niveaux à retenir pour la clôture : familier « Bises », intermédiaire « À bientôt », formel « Cordialement ». On prend celui qui va avec la salutation du début : « Bonjour + [prénom] » … « À bientôt ».

“Ça fait deux semaines que j'habite dans ma nouvelle chambre, à Sherbrooke, et je voulais te la décrire.”

Mở bài — nêu mốc thời gian và mục đích

« Ça fait + [thời lượng] + que + [thì hiện tại] » là cách nói một khoảng thời gian vẫn đang kéo dài, tương đương « tôi ở đây được hai tuần rồi ». Và « te la décrire » đặt hai đại từ liền nhau: te (cho bạn) đứng trước la (căn phòng). Viết đúng thứ tự này là một điểm cộng thấy rõ.

Cách dùng lại: « Ça fait + [durée] que + [verbe au présent] » : ça fait six mois que je travaille ici.

“Elle est petite, environ douze mètres carrés, mais très lumineuse : la fenêtre donne sur une érablière.”

Tả — có số đo và có tương phản

Công thức tả rất dễ dùng: nhược điểm + « mais » + ưu điểm. « environ » cho phép bạn ước lượng mà không sợ sai con số. « donner sur » nghĩa là « nhìn ra », một cụm cố định phải học nguyên khối. « une érablière » (rừng cây phong) là từ rất Québec, dùng đúng chỗ sẽ gây ấn tượng tốt.

Cách dùng lại: « Elle est + [défaut], mais + [qualité] : + [détail] » : elle est bruyante, mais bien située : l'arrêt de bus est devant la porte. Et « la fenêtre donne sur + [lieu] » : la fenêtre donne sur la cour.

“J'ai un lit, un bureau en bois et une étagère que j'ai trouvée sur le trottoir.”

Liệt kê đồ đạc — kèm một mẩu chuyện nhỏ

Liệt kê trong tiếng Pháp phải có « et » trước món cuối cùng, không dùng dấu phẩy suốt cả câu. Điểm ngữ pháp đắt nhất nằm ở « trouvée »: mệnh đề quan hệ với « que » đưa tân ngữ (une étagère, giống cái) ra trước động từ, nên phân từ quá khứ phải hợp giống và thêm -e. Rất ít thí sinh làm được chỗ này.

Cách dùng lại: « J'ai + [objet], + [objet] et + [objet] que j'ai + [participe accordé] » : j'ai une table, deux chaises et une lampe que j'ai achetée au marché.

“La cuisine, elle, est commune : on la partage à six.”

Nhấn mạnh bằng cách nhắc lại chủ ngữ

Cấu trúc « X, elle, est… » dùng để đối lập món vừa nói với những thứ kể trước đó: phòng riêng thì như vậy, còn bếp thì khác. Đây là kiểu câu người bản xứ dùng suốt mà sách giáo khoa ít dạy. « à six » nghĩa là « sáu người cùng dùng chung ».

Cách dùng lại: « + [nom], lui / elle, est + [adjectif] » : le loyer, lui, est raisonnable.

“Ce qui me manque le plus, c'est la cuisine de maman.”

Cảm xúc — câu quan trọng nhất của bài

Động từ « manquer » đảo ngược so với tiếng Việt: thứ mà ta nhớ mới là chủ ngữ. « Tôi nhớ mẹ » phải nói là « ma mère me manque », không bao giờ là *je manque ma mère. Gói nó trong khung « Ce qui… c'est… » thì bạn vừa tránh được lỗi kinh điển vừa ăn điểm cấu trúc nhấn mạnh. Lưu ý « la cuisine » ở đây nghĩa là « món ăn mẹ nấu », khác với « la cuisine » căn bếp ở câu trên — cùng một từ, hai nghĩa.

Cách dùng lại: « Ce qui me manque le plus, c'est + [nom] » : ce qui me manque le plus, c'est le bruit du marché. Pour une personne : « + [personne] me manque » : mon petit frère me manque.

“Hier, j'ai raté mes nems : ils étaient tout mous !”

Một mẩu chuyện nhỏ, có chút hài

Hai thì đứng cạnh nhau: passé composé cho việc đã xong (j'ai raté) và imparfait cho trạng thái (ils étaient). « mous » là số nhiều giống đực của « mou », một dạng bất quy tắc đáng nhớ; còn « tout » đứng trước tính từ ở đây là trạng từ nên không đổi. Một câu đùa ngắn làm bức thư sống hẳn lên và rất khó bị nghi là học thuộc lòng.

Cách dùng lại: « Hier, j'ai + [participe passé] : + [verbe à l'imparfait] ! » : hier, j'ai manqué mon bus : il faisait moins dix !

“Quand est-ce que tu viens me voir ?”

Câu hỏi mời người nhận

Dạng hỏi với « est-ce que » là dạng an toàn nhất: không cần đảo ngữ, chỉ việc đặt từ để hỏi lên đầu câu. Dùng thì hiện tại để nói về tương lai gần (tu viens = bao giờ bạn sang) là hoàn toàn tự nhiên trong văn nói và trong thư thân mật.

Cách dùng lại: « Quand est-ce que tu + [verbe au présent] ? » : quand est-ce que tu arrives ?

“Je t'embrasse fort, Bảo”

Kết thư với người trong gia đình

Với anh chị em họ hàng thì « Je t'embrasse » là chuẩn mực: ấm áp mà không kì cục. Thêm « fort » cho tình cảm hơn. Tuyệt đối đừng dùng công thức này với sếp hay với thầy cô.

Cách dùng lại: Famille et amis proches : « Je t'embrasse (fort) », « Gros bisous », « Prends soin de toi + [prénom] » : prends soin de toi, Đức.

“Objet : absence au cours de mardi”

Tiêu đề — cho biết ngay nội dung

Giáo viên nhận rất nhiều thư mỗi ngày. Một dòng « Objet » dạng cụm danh từ giúp họ xếp thư của bạn ngay lập tức. Đừng viết « Je suis absente » ở dòng này — dòng Objet là một cái nhãn, không phải một câu.

Cách dùng lại: « Objet : + [nom] + du / au + [moment] » : Objet : demande de report d'examen. Objet : inscription au cours du soir.

“Je me permets de vous écrire pour vous expliquer mon absence au cours de mardi.”

Mở bài rất trang trọng — nêu ngay lí do

« Je me permets de + [động từ nguyên thể] » trang trọng hơn « je vous écris » một bậc, rất hợp khi viết cho thầy cô hoặc cấp trên. Sau đó « pour + nguyên thể » nêu mục đích. Cả câu chỉ một mệnh đề mà đã đủ bốn thông tin: ai viết, viết cho ai, về việc gì, ngày nào.

Cách dùng lại: « Je me permets de vous écrire pour + [infinitif] » : je me permets de vous écrire pour vous demander un rendez-vous.

“Mon fils est tombé malade pendant la nuit et j'ai dû l'emmener à l'urgence.”

Lí do — kể ngắn gọn, không kể lể

Một câu là đủ cho lí do; kể dài dòng sẽ nghe như đang biện hộ. Bốn điểm ngữ pháp trong một câu: « est tombé » chia với être nên hợp giống với « mon fils »; « j'ai dû » là passé composé của devoir; « l'emmener » rút gọn đại từ le trước nguyên âm; và « l'urgence » là cách người Québec gọi phòng cấp cứu (ở Pháp người ta nói « les urgences »).

Cách dùng lại: « J'ai dû + [infinitif] » : j'ai dû rester à la maison. « + [personne] est tombé(e) malade + [moment] » : ma mère est tombée malade dimanche.

“Tout va bien maintenant, mais je n'ai pas pu vous prévenir à temps et je m'en excuse.”

Trấn an, rồi xin lỗi

Thứ tự này rất khéo: trấn an trước để người đọc khỏi lo, rồi mới xin lỗi. Về ngữ pháp, phủ định ở thì kép kẹp lấy trợ động từ: n' + ai + pas + pu. Người Việt hay viết *je n'ai pu pas — đặt sai chỗ « pas ». « je m'en excuse » nghĩa là « tôi xin lỗi về việc đó », với « en » thay cho cả mệnh đề vừa nói.

Cách dùng lại: « Je n'ai pas pu + [infinitif] et je m'en excuse » : je n'ai pas pu rendre le devoir à temps et je m'en excuse.

“Est-ce que vous pourriez m'indiquer les exercices à faire pour jeudi ?”

Câu hỏi chính — xin đúng thứ bạn cần

Đề bài yêu cầu hai việc (giải thích và hỏi bài) nên bài bắt buộc phải có đủ cả hai. Điều kiện cách « pourriez » giữ được sự lịch sự; « m'indiquer » gọn hơn nhiều so với dịch từng chữ từ tiếng Việt; « les exercices à faire » theo cấu trúc danh từ + à + nguyên thể, nghĩa là « bài phải làm ».

Cách dùng lại: « Est-ce que vous pourriez m'indiquer + [nom] ? » : est-ce que vous pourriez m'indiquer la salle ? Et « les + [nom] + à faire pour + [jour] » : les lectures à faire pour lundi.

“Une camarade m'a parlé d'un texte sur le marché du travail, sans plus de précisions.”

Thêm chi tiết để người ta dễ trả lời

Cho người nhận một manh mối thì họ trả lời nhanh hơn nhiều. « parler » luôn cần giới từ « de » (d'un trước nguyên âm), và « m'a parlé » dùng đại từ gián tiếp. Cụm « sans plus de précisions » là cách lịch sự thừa nhận bạn chưa nắm rõ, mà không đổ lỗi cho ai cả.

Cách dùng lại: « + [personne] m'a parlé de + [nom], sans plus de précisions » : un collègue m'a parlé d'une réunion jeudi, sans plus de précisions.

“Je vous remercie beaucoup de votre compréhension.”

Cảm ơn — chọn đúng danh từ

Khi xin lỗi hoặc nhờ vả, danh từ đúng là « compréhension » (sự thông cảm), chứ không phải « attention ». Chọn đúng danh từ bên trong một công thức cố định là dấu hiệu cho thấy bạn đang dùng tiếng Pháp thật, không phải dịch từng chữ.

Cách dùng lại: « Je vous remercie de votre + [compréhension / patience / réponse rapide] » : je vous remercie de votre patience.

“Bien cordialement, Hương Trần”

Kết thư với thầy cô

« Bien cordialement » trang trọng hơn « Cordialement » một bậc, rất hợp khi viết cho giáo viên. Kí đầy đủ họ và tên, vì trong một lớp học rất dễ có nhiều người trùng tên gọi.

Cách dùng lại: Pour un professeur ou un supérieur : « Bien cordialement ». Pour une lettre administrative, la formule complète « Veuillez agréer, + [Madame / Monsieur], l'expression de mes salutations distinguées » : Veuillez agréer, Madame, l'expression de mes salutations distinguées.